Phát âm tiếng Anh chuẩn cho người Việt
Tiếng Việt đọc gần như đúng như viết, tiếng Anh thì không: cùng một chữ cái có thể đọc nhiều cách, và cả câu nghe khác hẳn từng từ trong từ điển. Muốn phát âm đúng, trước hết phải nghe đúng. Hướng dẫn này đi qua những âm tai người Việt hay bỏ lỡ nhất, cách dùng phiên âm IPA và cách luyện mỗi ngày.
Những âm người Việt hay phát âm sai
- Âm cuối: tiếng Việt có ít phụ âm cuối và không có cụm phụ âm cuối, nên dễ bỏ âm cuối trong rice, five, world, asked. Nghe thiếu âm cuối cũng là lý do hay viết sai khi chép chính tả.
- Âm th: think /θ/ và this /ð/ không phải “th” hay “d” của tiếng Việt. Đầu lưỡi đặt nhẹ giữa hai hàm răng và thổi hơi ra.
- Âm r và z: người miền Bắc hay đọc r thành “z”, nên rice và “zice”, red và “zed” lẫn với nhau. Âm l và n cũng dễ lẫn ở một số vùng (light, night).
- Âm s và sh: see và she, sip và ship là hai âm khác nhau, dù trong giọng nhiều vùng “s” và “x” nghe như nhau.
- Nguyên âm dài và ngắn: ship và sheep, full và fool, live và leave. Độ dài và độ căng của nguyên âm làm thay đổi nghĩa.
Trọng âm thay cho thanh điệu
Tiếng Việt có sáu thanh, mỗi âm tiết được đọc rõ như nhau. Tiếng Anh không có thanh điệu mà có trọng âm: trong mỗi từ có một âm tiết được nhấn mạnh hơn (PHOtograph, phoTOgraphy, photoGRAphic). Đặt sai trọng âm, một từ quen thuộc có thể trở nên khó nhận ra.
Trong câu, các từ quan trọng được nhấn, còn những từ nhỏ như a, to, of, and bị đọc lướt rất nhanh. Người Việt thường đọc mọi âm tiết đều nhau, và khi nghe lại không nhận ra những từ bị đọc lướt. Làm bài tập đánh trọng âm trên giấy có ích, nhưng nghe trọng âm trong câu thật mới là điều quyết định.
Bảng phiên âm IPA: công cụ, không phải mục tiêu
Từ điển ghi cách đọc bằng bảng phiên âm quốc tế IPA: /θɪŋk/ là think, /ʃiːp/ là sheep, dấu /ː/ báo nguyên âm dài. Nắm khoảng 44 âm của bảng IPA giúp bạn tra phiên âm tiếng Anh và tự kiểm tra khi nghi ngờ.
Nhưng thuộc bảng IPA chưa đủ để nghe được. Bạn cần nghe âm đó trong câu thật, viết lại những gì nghe được và kiểm tra xem mình có đúng không. Đó chính là việc mà nghe chép chính tả làm.
Luyện tai bằng nghe chép chính tả
Khi chép chính tả, bạn phải chọn từ mình nghe được, rồi thấy ngay mình đúng hay sai. Nếu bạn viết ship thay vì sheep, hay work thay vì worked, bạn biết chính xác âm nào cần luyện.
Nghe một câu, gõ lại, so sánh, nghe lại chỗ sai, rồi đọc to câu đó theo đúng nhịp của người nói. Vài phút mỗi ngày là đủ để những âm này không còn làm bạn bất ngờ.
Câu hỏi về phát âm tiếng Anh
Nên luyện phát âm trước hay luyện nghe trước?
Hai việc đi cùng nhau, nhưng nghe thường đi trước: một âm bạn chưa phân biệt được bằng tai thì rất khó nói đúng. Nghe chép chính tả rồi đọc to lại câu đó là luyện cả hai.
Có cần học thuộc cả bảng IPA không?
Không cần ngay từ đầu. Hãy học những âm tiếng Việt không có (/θ/, /ð/, /ʃ/, /ʒ/, /æ/, /ə/) và cách ghi nguyên âm dài, rồi học thêm dần khi tra từ.
Giọng Việt có phải là vấn đề không?
Mục tiêu không phải là mất giọng mà là để người khác hiểu bạn dễ dàng. Âm cuối, trọng âm và nguyên âm dài ngắn quan trọng hơn nhiều so với giọng.